پرولاپس رکتوم (بیرون زدگی مقعد) چیست؟
پرولاپس رکتوم وضعیتی در بدن است که در آن رکتوم از طریق مقعد به عضلات انتهایی روده فشار آورد و باعث شده تا به بیرون از مقعد راه پیدا کند. این مشکل با هموروئيد که به دلیل تورم رگ های اطراف راست روده و مقعد اتفاق می افتد تفاوت دارد. در واقع رکتوم آخرین قسمت روده بزرگ و مقعد قسمتی است که مدفوع از طریق آن از بدن دفع می شود.
طبق آمار پرولاپس رکتوم از هر صد هزار نفر حدود 2 الی 3 فرد به آن مبتلا می شوند همچنین باید اشاره کنیم که خانم های بالا 50 سال 6 برابر بیشتر از آقایان به این مشکل مبتلا خواهند شد.
این بیماری به صورت خفیف تا شدید بروز پیدا می کند ، موارد شدید ممکن است نیاز به درمان جراحی داشته باشد.
پرولاپس رکتوم در کودکان
این مشکل در کودکان بیشتر از بزرگسالان شیوع دارد و علت آن اغلب به دلیل عدم رشد عضلات آنورکتال می باشد ، در مواقعی که کودک به دلیل عفونت های اسهالی و بیماری های التهاب روده مانند کولیت اولسراتیو نیز دچار تکرر مدفوع شود ممکن است پرولاپس رکتوم در آنها رخ دهد. 90 درصد موارد سعی می شود تا بدون جراحی ، این بیماری را در کودکان درمان نمود.
تفاوت پرولاپس رکتوم و هموروئيد
هر دو بیماری می توانند ناراحت کننده و دردناک باشند. علائم هر دو بیماری در برخی موارد می تواند شبیه هم باشد اما به صورت خلاصه می توان تفاوت آنها را بدین صورت بیان نمود:
پرولاپس رکتوم: در این مورد رکتوم به سمت خارج حرکت می کند و گاهی موارد با خونریزی همراه است.
هموروئيد: همان طور که اشاره شد هموروئيد به دلیل رگ های خونی متورم در دیواره راست روده یا مقعد ایجاد می شود. هموروئیدهای کوچک معمولاً شیوع بالایی دارند که در برخی موارد ممکن است همراه با درد و خارش باشند. در هنگام خشک کردن مقعد معمولاً اثرات خون روی دستمال توالت قابل مشاهده می باشد.
بیشتر بخوانید=> هموروئید در بارداری
انواع پرولاپس رکتوم
سه نوع پرولاپس روده وجود دارد که با توجه به حرکات راست روده طبقه بندی می شوند:
علائم پرولاپس رکتوم
علائم این بیماری به مرور ایجاد می شود ، اولین علامتی که ممکن است باعث شود شما متوجه این بیماری شوید احساس برآمدگی در ناحیه مقعد است که باعث شده تا فرد احساس کند که روی یک توپ نشسته است.
اگر از یک آینه استفاده کنید می توانید برآمدگی قرمز رنگی را ببینید که از داخل مقعد خارج شده است.
سایر علائم عبارتند از:
- بخشی از رکتوم در حین عمل دفع ممکن است خارج شود اما پس از آن به راحتی در جای خود قرار می گیرد.
- در هنگام راه رفتن، نشستن ، ورزش و سایر فعالیت های بدنی نیز ممکن است حس کنید بخشی از رکتوم از مقعد بیرون می آید.
- خونریزی از دیواره داخلی رکتوم
- مشکل در کنترل حرکات روده به صورت مایع ، جامد و گاز
- 30 تا 67 درصد افرادی که مبتلا به پرولاپس رکتوم هستند ممکن است مبتلا به یبوست مزمن و 15 درصد بیماران دچار اسهال می باشند.
دلایل پرولاپس رکتوم
از جمله دلایل ابتلا به این عارضه به شرح زیر می باشد:
- آسیب عصبی: آسیب به اعصابی که عضلات مقعد و رکتوم را کنترل می نماید میتواند منجر به ایجاد این بیماری شود. از جمله مهم ترین مواردی که می تواند منجر به آسیب دیدگی اعصاب این ناحیه شود به شرح زیر می باشد:
- بارداری یا زایمان سخت
- آسیب به ستون فقرات
- جراحی در محدودهی لگن
- ضعیف شدن اسفنکتر مقعد
این ماهیچه خروج مقعد از راست روده را تحت کنترل دارد و از خروج غیر ارادی مدفوع جلوگیری می نماید. دلایل عمده ای که ممکن است موجب ضعیف شدن این ماهیچه شوند عبارتند از:
بارداری
زایمان
بالا رفتن سن
یبوست مزمن
فشاری که به دلیل مشکلات مزمن در حرکات روده ایجاد می شود می تواند منجر به حرکت رکتوم به سمت پایین شود. همچنین زور زدن در هنگام دفع اگر چندین سال به صورت مداوم ادامه داشته باشد نیز می تواند منجر به پرولاپس رکتوم شود.
بیشتر بخوانید=> درمان یبوست و پاکسازی روده
درمان پرولاپس رکتوم
در موارد جزئی می توان با اصلاح رژیم غذایی قبل از اینکه شرایط وخیم شود به درمان بیماری پرداخت. اصلاح رژیم غذایی منجر به شل شدن مدفوع شده و از میزان فشار در هنگام دفع می کاهد.
اما در برخی مواقع که بیماری پیشرفت داشته است تنها درمان جراحی باید انجام شود.
جراحی می تواند از طریق شکم یا اطراف مقعد انجام شود.
جراحی از طریق شکم
در این جراحی برشی روی شکم جهت بازگرداندن رکتوم به محل اصلی خود ایجاد می شود. این جراحی به رکتوپکسی شکمی نیز معروف است و ممکن است به صورت لاپراسکوپی و با استفاده از برش های کوچکتر از طریق دوربین و ابزار جراحی مخصوص انجام شود.
جراحی از طریق مقعد
دو نوع مختلف جراحی تحت عنوان رکتوسیگموئيدکتومی پرینه جهت درمان پرولاپس رکتوم وجود دارد که از طریق ناحیه پرینه (قسمتی که بین مقعد و دستگان تناسلی قرار دارد) انجام داده می شود.
روش التمایر: در این جراحی بخشی از رکتوم که بیرون زده است برداشته می شود و دو انتهای آن دوباره به یکدیگر متصل می شود.
روش دلورم: این روش برای افرادی که پرولاپس رکتوم در آنها کوتاه تر می باشد مناسب است. در این روش پوشش خارجی رکتوم خارج میشود و باقی قسمت ها می بایست بخیه شود.
جراحی های گفته شده برای افرادی که دچار یبوست مزمن هستند و از همه مهم تر کاندید مناسبی برای لاپراسکوپی محسوب نمی شوند توصیه می شود.
دورهی نقاهت پس از جراحی پرولاپس رکتوم چقدر طول می کشد؟
با توجه به نوع جراحی که انجام داده اید برخی موارد سرپایی بوده و فردای آن روز از بیمارستان مرخص می شوید یا حتی در بعضی از مواقع ممکن است بیمار به مدت 3 الی 5 روز در بیمارستان بستری شود.
به طور کلی بیشتر افراد پس از 6 هفته به طور کامل بهبود می یابند و میتوانند به فعالیت های عادی و روزمره خود بازگردند.
در مدت زمانی که در بیمارستان بستری هستید ، رژیم غذایی شما ابتدا مایعات شفاف خواهد بود و سپس به آرامی می توانید غذاهای جامد را شروع کنید. در هنگام مرخص شدن از بیمارستان پزشک به شما دستورالعمل هایی را جهت جلوگیری از عود بیماری ارائه خواهد داد که برخی از آنها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- به میزان کافی آب بنوشید.
- به اندازهی لازم فیبر مصرف کنید.
- جهت جلوگیری از یبوست از شل کننده های مدفوع استفاده نمائید.
جراحی از طریق شکم رکتوم را به سمت بالا کشیده و آن را در موقعیت طبیعی خود قرار میدهد. این جراحی ممکن است از طریق یک برش بزرگ طی یک جراحی باز انجام شود یا به روش لاپاراسکوپی و از طریق چند برش کوچک و ابزار جراحی مخصوص انجام داده شود.
جراحی دیگر که در اطراف مقعد صورت می گیرد شامل بیرون کشیدن بخش هایی از رکتوم و برداشتن آن به روش جراحی می باشد ، سپس رکتوم دوباره به داخل برگردانده می شود و به روده بزرگ متصل می شود. این روش برای افرادی که کاندید مناسبی جهت جراحی از طریق شکم نیستند پیشنهاد می شود.
پزشک با توجه به شرایط شما یکی از این جراحیها را پیشنهاد می کند ، قبل از اینکه روش جراحی را قبول کنید بدون احساس خجالت از پزشک بپرسید که به چه علت این روش مناسب شما می باشد.
تشخیص پرولاپس رکتوم
پزشک ابتدا در مورد علائم بیماری و سوابق پزشکی قبلی از شما سوالاتی را می پرسد.
در مرحله بعد معاینه فیزیکی کامل انجام خواهد شد. پزشک با مشاهده رکتوم ، با دستکش و از طریق انگشت خود سلامت و یا قدرت اسفنکتر مقعد و رکتوم را بررسی می نماید. در طول معاینه ممکن است پزشک از شما بخواهد که در وضعیت خاصی به گونه ای که در حال فشار آوردن جهت دفع مدفوع هستید ، قرار بگیرید.
آزمایش هایی نیز جهت تشخیص پرولاپس رکتوم ممکن است تجویز شود. جهت انجام برخی از این آزمایش ها لازم است تا از چند ساعت قبل ناشتا باشید یا اینکه با استفاده از مصرف داروهای ملین اقدام به پاکسازی روده نمایید. برخی از این آزمایشات عبارتند از:
الکترومیوگرافی مقعدی: در این آزمایش قدرت عضلات و اعصاب راست روده مورد بررسی قرار می گیرد. نحوهی انجام آزمایش بدین صورت است که الکترودهایی تا چند سانتی متر داخل رکتوم قرار می گیرد و بعد بررسی انجام می شود. زمان انجام آزمایش تنها چند دقیقه طول می کشد.
مانومتری آنورکتال: در این آزمایش لوله ای انعطاف پذیر به اندازهی یک دماسنج که یک بالون و یک بادشکن به انتهای آن متصل است وارد راست روده شما میشود. در مدت زمان اتصال دستگاه، این لوله در چند قسمت از رکتوم قرار می گیرد و پاسخ به فشارها را مورد بررسی قرار می دهد.
تنقیه باریم: در این آزمایش مایعی حاوی باریم در رکتوم قرار می گیرد ، در تصاویری که توسط اشعه ایکس تهیه می شود باریم به وضوح وضعیت رکتوم و راست روده را نشان می دهد.
کولونوسکوپی: در طی این آزمایش لوله ای نازک و قابل انعطاف که به دوربینی متصل است وارد رکتوم می شود و پزشک از طریق آن معاینات لازم را انجام خواهد داد.
دفکوگرافی: از اشعه ایکس یا ام آر آی جهت بررسی روده بزرگ حین دفع استفاده می کند.
مطالعه ترانزیت: در این آزمایش یک یا چند کپسول که حاوی مارکرهایی هستند بلعیده می شوند.، این مارکرها توسط تصویربرداری اشعه ایکس قابل مشاهده هستند. 5 روز پس از قورت دادن کپسول تصویربرداریهایی انجام خواهد شد تا نحوهی عبور مارکرها از روده مشاهده شود.
پیشگیری از پرولاپس رکتوم
پرولاپس رکتوم همیشه قابل پیشگیری نیست اما با رعایت نکاتی جهت سلامت روده میتوانید خطر ابتلاء به آن را کاهش دهید.
جهت پیشگیری از یبوست این نکات را رعایت فرمائید:
- غذاهای پر فیبر مانند میوهها ، سبزیجات ، سبوس و لوبیا را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
- استفاده از غذاهای فرآوری شده را کاهش دهید.
- مصرف آب را افزایش دهید.
- اگر نمیتوانید هر روز ورزش کنید ، حداقل چند روز در هفته به انجام تمرینات و حرکات ورزشی بپردازید.
- با استفاده از مدیتیشن و سایر تکنیک های آرام سازی ، استرس خود را کنترل نمائيد.
بیشتر بخوانید => درمان خونریزی مقعد
موارد اورژانسی
در موارد شدید بیماری ممکن است پرولاپس رکتوم موجب شود جریان خون قسمتی از رکتوم قطع شود ، این مورد یک مورد اورژانسی محسوب می شود و احتیاج به مداخله فوری پزشکی دارد.
عدم درمان به موقع می تواند منجر به قانقاریا و مرگ شود.
علائم این مورد عبارتند از:
احساس درد و ناراحتی در شکم
حرکات رودهای ناقص
بیاختیاری
عبور تودهای از مقعد
عوارض پرولاپس رکتوم
- زخم هایی که می تواند منجر به خونریزی و درد شود.
- آسیب به اسفنکتر در واقع این بخش عضلهای حلقه ای شکل است که موجب باز و بسته شدن مقعد می شود و اگر آسیب ببینید موجب اختلال در عملکرد آن می شود.
- بی اختیاری مدفوع
پرولاپس رکتوم بیماری است که شیوع آن بالا نیست اما در صورت بروز می تواند بسیار ناراحت کننده باشد. بنابراین لازم است هر چه سریعتر و در مراحل اولیه به پزشک مراجعه نمائید.
